Επιτέλους, δημόσιος αντίλογος

Τη δημιουργία Παρατηρητηρίου Ψευδοεπιστήμης αναγγέλλουν μέλη της επιστημονικής κοινότητας στην Κρήτη με στόχο την προστασία των πολιτών από την επιρροή ψευδεπίγραφων ιδεών.

Στην ιδρυτική διακήρυξη του Παρατηρητηρίου επισημαίνονται τα ακόλουθα για τους σκοπούς της δημιουργίας του:

“Ζούμε σε μια εποχή που η επιστήμη προοδεύει θεαματικά, τόσο στα μέτωπα της έρευνας όσο και στις πρακτικές εφαρμογές της, χωρίς τις οποίες η ζωή μας θα ήταν αφάνταστα δυσκολότερη. To επίπεδο τεκμηρίωσης και κριτικού διαλόγου σε όλους τους θεσμικούς γνωστικούς τομείς, καθώς και το επίπεδο διεπιστημονικών συνεργασιών, δεν έχουν προηγούμενο στην ανθρώπινη ιστορία.
Επίσης, οι δυνατότητες πρόσβασης στη μόρφωση και στην έγκυρη πληροφόρηση δεν ήταν ποτέ τόσο διαδεδομένες και προσιτές.

Παρόλα αυτά, ζούμε ταυτόχρονα σε μια εποχή πρωτοφανούς διάδοσης ψευδών ειδήσεων και ψευδοεπιστημονικών ισχυρισμών με μεγάλη επιρροή και σημαντικές κοινωνικές επιπτώσεις. Απέναντι, ειδικότερα, στην επιδραστικότητα της ψευδοεπιστήμης, η επιστημονική κοινότητα και ο κόσμος της εκπαίδευσης οφείλουν να προσπαθήσουν να προστατεύσουν τους μαθητές και όλους τους πολίτες απο την επιρροή ψευδεπίγραφων ιδεών, οι οποίες οδηγούν όχι μόνο σε διανοητικό βάλτωμα, αλλά συχνά και σε λάθος πρακτικές επιλογές ή σε επικίνδυνες ψευδαισθήσεις.

Με το παρόν κείμενο οι υπογράφοντες δημοσιοποιούμε την πρωτοβουλία μας για ένα Παρατηρητήριο Ψευδοεπιστήμης στο Ηράκλειο και, γενικότερα, στην Κρήτη, εστιασμένο στα τεκταινόμενα στον δημόσιο χώρο. Στο κείμενο εξηγούμε συνοπτικά τι εννοούμε ως ψευδοεπιστήμη,επισημαίνουμε μερικές επιπτώσεις της και στη συνέχεια οριοθετούμε τους στόχους μας και σκιαγραφούμε τη λειτουργική δομή του Παρατηρητήριου.

Αποκαλούμε ψευδοεπιστήμη κάθε ισχυρισμό που παρουσιάζεται με επιστημονικοφανή μανδύα, αλλά αρνείται να υποβληθεί σε ανεξάρτητο έλεγχο από την επιστημονική κοινότητα (π.χ. να υποβληθεί σε επιστημονικό περιοδικό με κριτές). Επιπλέον, τέτοιοι ισχυρισμοί περιέχουν κατά κανόνα απόψεις που εμφανώς παραβιάζουν βασικές τεκμηριωμένες γνώσεις του αντίστοιχου γνωστικού τομέα. Αρνούμενες τους καθιερωμένους ελέγχους, οι ψευδοεπιστημονικες θεωρίες βασίζονται σε άλλα μέσα ευρείας διάδοσης και επιρροής, ενώ οι θιασώτες τους έγιναν δεινοί συνωμοσιολογοι που διατείνονται ότι όλη η επιστημονική κοινότητα συνωμοτεί για να αποκρύψει τις αλήθειες τους. Ορισμένες μετεξελίξεις του πολιτιστικού ρεύματος γνωστού ως New Age (Νέα Εποχή), κατά βάση εύπλαστες μείξεις ανατολικού μυστικισμού με επιμέρους δοξασίες παραδοσιακών θρησκειών, προβάλλονται επίσης με μια πομπώδη επιστημονικοφανή (αλλά επιστημονικά σαθρή) ορολογία, ώστε να δημιουργηθεί η ψευδαίσθηση μιας επιστημονικής μεταφυσικής.

Όπου και αν στρέψουμε το βλέμμα, διαπιστώνουμε ότι η ψευδοεπιστήμη «πουλάει». Πουλάει μεταφορικά, αλλά συχνά και κυριολεκτικά. Το αντιεμβολιαστικό «κίνημα» έχει ήδη επαναφέρει τον κίνδυνο σοβαρών ασθενειών και επιδημιών που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν υπό πλήρη έλεγχο ή εξαφάνιση. Το εμπόριο ελπίδας με εναλλακτικές «θεραπείες» δυνητικά θανατηφόρων ασθενειών έχει οδηγήσει σε (συχνά αποφευκτέες) τραγωδίες, ενώ κατά καιρούς διεγείρει φαινόμενα μαζικής υστερίας. Και στο διαδίκτυο συναντάμε, πλάι σε σοβαρές ιατρικές ενημερώσεις, πλήθος αστήρικτες και ενδεχομένως επικίνδυνες «ενημερώσεις», που υπόσχονται εύκολες «θεραπείες» ή δυσφημούν ενδεδειγμένες θεραπείες και καλούν τον αναγνώστη να πάρει λάθος αποφάσεις.

Στρεφόμενοι σε φαινόμενα που εκ πρώτης όψεως δεν έχουν επώδυνο κοινωνικό αντίκτυπο, παρατηρούμε ότι η αστρολογίακαι οι μαντικές «τέχνες» παραμένουν πάντα δημοφιλείς. Παράλληλα,η αγορά κατακλύζεται από «πολλά υποσχόμενα» ψευδοεπιστημονικά βιβλία και διαλέξεις, όπου τον κλασικό κράχτη «ολιστικός» συμπληρώνει πλέον το επίθετο-φετίχ «κβαντικός» σε κενολόγα έως γελοία συμφραζόμενα. Στην πλημμύρα αυτή προστίθενται ποικίλες «εντυπωσιακές» ψευδοεπιστημονικές απόψεις από άτομα και άτυπα ή ρητά διαμορφωμένες ομάδες, με βήμα προβολής κάποια περιοδικά, τηλεοπτικές εκπομπές και το διαδίκτυο.

Το κοινωνικό πρόβλημα που έτσι ανακύπτει είναι πολλαπλά σοβαρό, μερικές φορές για όχι άμεσα προφανείς λόγους. Ενδεικτικά, έχουν μεγάλη κοινωνική σημασία και δημόσιο ενδιαφέρον οι παρανοήσεις και οι επιστημονικά έωλες αντιμετωπίσεις της έρευνας για το καινοφανές φαινόμενο της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής, για το περιεχόμενο της θεωρίας της εξέλιξης και τη σημασία της στη διαχείριση καίριων τομέων (από την ιατρική έως την πρωτογενή παραγωγή) και για τη σύνδεση των βιοηθικών προβληματισμών με τα εκάστοτε ακριβέστερα δυνατά επιστημονικά δεδομένα.

Θα μπορούσε να συνεχίσει κανείς με πολλά τέτοια προβλήματα. Όμως θα εστιάσουμε εδώ μόνο στο πιο προφανές. Παρατηρούνται πολλές προσπάθειες οι ψευδοεπιστημονικές θεωρίες να διεισδύσουν ακόμα και σε εκπαιδευτικούς και μορφωτικούς θεσμούς του ευρύτερου δημοσίου τομέα.

Π.χ.,κάποιες εκπομπές της δημόσιας τηλεόρασης και εκδηλώσεις (κατά τα άλλα αξιέπαινων) αποκεντρωμένων επιμορφωτικών θεσμών φάνηκαν ευάλωτες στην διείσδυση αυτή. Είναι καταστατική ευθύνη της επιστημονικής και εκπαιδευτικής κοινότητας τέτοια φαινόμενα να προλαμβάνονται στο μέλλον με έγκαιρη ενημέρωση των υπευθύνων. Ενώ η ελευθερία έκφρασης της προσωπικής γνώμης πρέπει να είναι πάντα σεβαστή, το να δίνει κανείς ένα βήμα που περιβάλλεται με το κύρος ενός θεσμού (π.χ. καλεσμένος για ομιλία ή σε πάνελ) για να προβληθούν ψευδοεπιστημονικές απόψεις, είναι όχι μόνο άκρως ανεύθυνο αλλά ακυρώνει και το κύρος του θεσμού.

Συνεκτιμώντας όλα τα παραπάνω, αντιλαμβάνεται κανείς την ανάγκη να οργανωθεί ένας εθελοντικός «θεσμός» της τοπικής κοινωνίας,ένα Παρατηρητήριο Ψευδοεπιστήμης εστιασμένο στο δημόσιο χώρο. Καθώς ο χώρος αυτός επηρεάζεται έντονα από τα ΜΜΕ, η ευαισθητοποίηση των δημοσιογράφων στο πρόβλημα διάδοσης της ψευδοεπιστήμης και η αποκατάσταση διαύλων σχετικής αλληλοενημέρωσης θα είναι ένας από τους εύλογους στόχους του Παρατηρητήριου. Η δράση του θα περιλαμβάνει εκδηλώσεις και άρθρα με επίκεντρο την αντιδιαστολή επιστημονικών και μη απόψεων σε ορισμένα θέματα αιχμής. Πέρα από τα συνήθη μέσα δημόσιας επικοινωνίας, θα αξιοποιηθούν για τις διαδικτυακές παρεμβάσεις του Παρατηρητηρίου η, ήδη ενεργή για θέματα ψευδοεπιστημης, σελίδα του Facebook Τραγικά Ευτράπελα, καθώς και ένα Blog.

https://pseudoscience-observatory.blogspot.com/

Οργανωτικά προσβλέπουμε στη σταθερή ενεργοποίηση ενός πυρήνα επιστημόνων που ήδη δείχνουν αυξημένο ενδιαφέρον για τις επιπτώσεις της ψευδοεπιστήμης και είναι διατεθειμένοι να αφιερώνουν εύλογο χρόνο για την αντιμετώπιση της διείσδυσης και επιρροής της στο δημόσιο χώρο. Ο πυρήνας αυτός θα πασχίσει να διαμορφωθεί ένα δίκτυο επιστημόνων και πολιτών που ενστερνίζονται την ανάγκη ενός Παρατηρητηρίου και θα είναι πρόθυμοι να συμβάλουν περιστασιακά, ανάλογα με την ειδικότητά τους. Ο ρόλος αυτού του δικτύου είναι σημαντικός και απευθύνουμε έκκληση για ενεργή ανταπόκριση από όλους εκείνους που θα χρειαστούμε τη συνδρομή τους”.

Το ιδρυτικό κείμενο του Παρατηρητηρίου Ψευδοεπιστήμης συνυπογράφουν οι:

(όπου Π.Κ. = Πανεπιστήμιο Κρήτης)

Δέσποινα Αλεξανδράκη, Ομότιμη Καθηγήτρια Αναπτυξιακής και Μοριακής Βιολογίας Π.Κ.

Θέμης Αρχοντίδης, φοιτητής Βιολογίας, Π.Κ.

Κώστας Βλασόπουλος, ΑναπληρωτήςΚαθηγητής Αρχαίας Ιστορίας , Π.Κ.

Γιάννης Δαλέζιος, ΑναπληρωτήςΚαθηγητής Φυσιολογίας, Π.Κ.

Πέτρος Δήτσας, ΕπίκουροςΚαθηγητής Φυσικής , Π.Κ.

Ελευθέριος Ζούρος, Ομότιμος Καθηγητής Εξελικτικής Βιολογίας, Π.Κ.

Κρίτων Καλαντιδης, Αναπληρωτής Καθηγητής Αναπτυξιακής Βιολογίας Φυτών, Π.Κ.

Μιχάλης Καραδημητρίου, ΔιδάκτοραςΦυσικής Π.Κ.

Άρτεμις Καρναβά, Επίκουρη Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Π.Κ.

Γιάννης Κουγιουμουτζάκης, Ομότιμος Καθηγητής Αναπτυξιακής Ψυχολογίας, Π.Κ.

Μανόλης Λαδουκάκης, Επίκουρος Καθηγητής Εξελικτικής Ζωολογίας, Π.Κ.

Δάφνη Μανουσάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια Μαθηματικής Βιολογίας/Φυσιολογίας, Πολυτεχνείο Κρήτης

Νικόλαος Μιχαλόπουλος, Καθηγητής Ατμοσφαιρικής Χημείας, Π.Κ.

Γεώργιος Ξυδάκης, φοιτητής Βιολογίας, Π.Κ.

Ιωσήφ Παπαδάκης, Καθηγητής Αστροφυσικής, Π.Κ.

Ιωσήφ Παπαματθαιάκης, Ομότιμος Καθηγητής Μοριακής Βιολογίας και Κυτταρογενετικής, Π.Κ.

Βασιλική Παυλίδου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αστροφυσικής, Π.Κ.

Παναγιώτης Σαπουντζής, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής Υπολογιστικών Νευροεπιστημών, Ι.Τ.Ε.

Ελπίδα Σκάρλου, φοιτήτρια Βιολογίας, Π.Κ.

Γεράσιμος Τζιβράς, φοιτητής Βιολογίας, Π.Κ.

Στέφανος Τραχανάς, Επίτιμος Διδάκτορας ΤμήματοςΦυσικής Π.Κ.

“Επιρρεπείς οι άνθρωποι, πιστεύουν τα πιο ανορθολογικά…”

Ο μεγαλύτερος εχθρός της γνώσης δεν είναι η άγνοια, 

είναι η ψευδαίσθηση της γνώσης. 

Stephen Hawking

Στις μέρες που ζούμε, όλο και πιο ασφυκτικά μας πολιορκεί η τάση απαξίωσης της τεκμηριωμένης επιστημονικής γνώσης, η παραποίηση της αλήθειας και η στρέβλωση της  πραγματικότητας, μέρος ενός φαινομένου που κατατείνει στο να απομονώσει την επιστημονική γνώση και να βάλει στην γωνία όσα, βήμα το βήμα, έχουν κατακτηθεί στην πορεία της ανθρώπινης σκέψης. 


Άρθρα στον Τύπο, τηλεοπτικές ομιλίες και διαλέξεις, εκδόσεις βιβλίων, ομάδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιχειρούν να κερδίσουν οπαδούς και ακόλουθους, κάνοντας χρήση μιας επιχειρηματολογίας που, χωρίς να στηρίζεται σε κανένα επιστημονικό δεδομένο, κινείται ανάμεσα στην πομπώδη κοινοτοπία και τον συγκαλυμμένο ή απροκάλυπτο μυστικισμό. 



Κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές έρχονται να ενισχύσουν αυτή την παραφιλολογία, ξεσηκώνοντας τη φαντασία για το άγνωστο και εξάπτοντας τους μεταφυσικούς φόβους του καθενός. 
Σενάρια συνωμοσίας και fake news γίνονται viral καθημερινά στα δίκτυα ενημέρωσης. 


Πρόσωπα αυτοπροβάλλονται στο εξωτερικό, αλλά και στον τόπο μας, σαν σωτήρες, μύστες και φωστήρες, δηλώνοντας ότι αυτοί και μόνο κατέχουν το βαθύ νόημα της ζωής, ότι αυτοί και μόνο έχουν αντίληψη των μυστηρίων του φυσικού κόσμου και του σύμπαντος, πρόθυμοι να μεταδώσουν στο κοινό τους την "μοναδική" αλήθεια, στοχεύοντας σε μια θρησκευτικού τύπου πίστη και δέος προς τα ψευδοεπιστημονικά ιδεολογήματά τους, και σε μια, πολλαπλών σκοπιμοτήτων, χειραγώγησή του.  

Προγράμματα και κέντρα στήνονται, που υπόσχονται εμβάθυνση στα άδυτα της ψυχής, αξιοποίηση δυνάμεων που δεν γνωρίζουμε ότι διαθέτουμε και ζωή χαρισάμενη υπό το φως μιας νέας πνευματικότητας. 

Συμπαντολόγοι και αστρολόγοι, σαμάνοι και ενεργειακοί θεραπευτές, προφήτες και μωροφιλόσοφοι "κάνουν παιχνίδι" ανενόχλητα, χωρίς σοβαρές αντιδράσεις, απολαμβάνοντας μια ιδιότυπη ασυλία. 

Σε απόρροια του καταιγισμού αυτού του είδους της παραπληροφόρησης αμβλύνεται η ικανότητα του καθενός από εμάς για κριτική ματιά στα γεγονότα και για τη δέουσα επιφύλαξη ως προς την αξιοπιστία της πληροφορίας, ενθαρρύνεται η ενδοστρέφεια και ο αναχωρητισμός, και πλήττεται έτσι τελικά ακόμα και η λειτουργία της συμμετοχικής δημοκρατίας. 

Αν και παραμένει το ερώτημα γιατί όλη αυτή η μωρολογία βρίσκει απήχηση, ερώτημα που καλούνται να απαντήσουν όσοι ασχολούνται με τις ανθρωπιστικές επιστήμες  (ανθρωπολόγοι, ψυχίατροι και κοινωνιολόγοι), 
πάντως είναι ιστορικά διαπιστωμένο ότι τέτοιες ροπές φουντώνουν σε καιρούς οικονομικής, κοινωνικής και αξιακής κρίσης. 


Μιλάμε για ένα φάσμα νεο-σκοταδισμού, γέννημα παρακμιακής σκέψης, που μολύνει τον πολιτισμό μας, διαχέει την αμφιβολία και τη σύγχυση και λειτουργεί σε βάρος της κοινωνικής συνοχής, στο βαθμό που δεν αντιμετωπίζεται καίρια και σαν ξένο σώμα από την επιστημονική κοινότητα που πρέπει να βρίσκεται  σε ανοικτό διάλογο και συνεργασία με τους θεσμικούς φορείς της εκπαιδευτικής πολιτικής και του πολιτισμού πάνω στο θέμα αυτό. 
Ειδικά το Υπουργείο Παιδείας οφείλει να επιτηρεί με σχολαστικότητα όσα, εκτός διδακτέας ύλης, περνάνε με τη μορφή επιμορφωτικών διαλέξεων στο χώρο της Εκπαίδευσης. 


Μια παλιότερη ραδιοφωνική συνέντευξη του καθηγητή Στέφανου Τραχανά* στο Σκάι Κρήτης 92,1 στις 23.02.2017, υπογραμμίζει, σε λόγο απλό και κατανοητό, ακριβώς αυτή τη δραματική διάσταση της παρέκκλισης από τον ορθολογισμό και την αιτιοκρατία. 

Το ηχητικό υλικό ΕΔΩ:

https://www.youtube.com/watch?v=3QlIU3x3Axc

*Ο Στέφανος Τραχανάς σπούδασε Μηχανολόγος-Ηλεκτρολόγος στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και μετά Θεωρητική Φυσική στο Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών "Δημόκριτος" και στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου του Harvard. Διδάσκει, μεταξύ άλλων, Κβαντική Φυσική και Διαφορικές Εξισώσεις στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης από το 1983 έως σήμερα. Είναι συγγραφέας εννέα πανεπιστημιακών συγγραμμάτων στα παραπάνω πεδία και ενός βιβλίου για το ευρύτερο µορφωµένο κοινό µε τίτλο "Το φάντασµα της όπερας: Η επιστήµη στον πολιτισµό µας." 

Σαν ιδρυτικό μέλος και διευθυντής των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτηςμέχρι το 2013 είχε τη βασική ευθύνη για τη δημιουργία του πρώτου πανεπιστημιακού εκδοτικού οίκου της χώρας.

Τα τελευταία χρόνια το όνειρό του είναι η διαδικτυακή εκπαίδευση και το νέο είδος εκπαιδευτικού υλικού που θα χρειαστεί για να την στηρίξει. Πιστεύει ότι η χώρα μας δεν μπορεί να μείνει έξω από τις επαναστατικές αλλαγές που συντελούνται αλλού σε αυτό το θέμα και γι' αυτόν το σκοπό πήρε την πρωτοβουλία για την ίδρυση της διαδικτυακής πλατφόρμας MATHESIS (https://mathesis.cup.gr/) με δωρεάν διαδικτυακά μαθήματα για όλους,  με δεκάδες χιλιάδες εγγραφές μέχρι σήμερα, στο οποίο και προσφέρει εθελοντικά την εργασία του τόσο ως διευθυντής του, όσο και ως δάσκαλος ή συγγραφέας. 

Ανακύκλωση δύο ταχυτήτων στους δήμους της Αττικής

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΙΑΛΙΟΣ

Τεράστιες είναι οι αποκλίσεις ανάμεσα στους 66 δήμους της Αττικής, στο θέμα της ανακύκλωσης. Από το 0% τριών νησιωτικών δήμων έως το 28,7% του Δήμου Βριλησσίων η απόσταση είναι χαώδης και δείχνει εξαιρετικά δύσκολο να υπερκεραστεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ακόμα πιο δυσάρεστο είναι πως οι δύο κυριότεροι δήμοι της Αττικής, η Αθήνα και ο Πειραιάς, βρίσκονται κοντά στον «πάτο» της λίστας, με επίδοση μόλις περί το 4%.

Την εικόνα μάς δίνουν τα (προσωρινά) στατιστικά στοιχεία του Ενιαίου Διαβαθμιδικού Συνδέσμου Νομού Αττικής (ΕΔΣΝΑ) για την ανακύκλωση και την κομποστοποίηση των 66 δήμων το 2018. Τις καλύτερες επιδόσεις έχουν ο Δήμος Βριλησσίων, που «εκτρέπει» από την ταφή σχεδόν το 30% των απορριμμάτων του και ο Δήμος Διονύσου με ποσοστό 24,7%, καθώς και οι Δήμοι Βάρης - Βούλας - Βουλιαγμένης, Φιλοθέης - Ψυχικού και Ραφήνας - Πικερμίου, όλοι με ποσοστό 16%-17%. Ποσοστό ανακύκλωσης (ή και κομποστοποίησης, όπου υπάρχει) άνω του 10% είχαν πέρυσι οι Δήμοι Ηρακλείου, Πεντέλης, Παπάγου - Χολαργού, Κρωπίας, Γλυφάδας, Παλλήνης, Χαλανδρίου, Λυκόβρυσης -  Πεύκης, Ελευσίνας, Κηφισιάς, Αμαρουσίου και Παλαιού Φαλήρου, συνολικά 17 δήμοι από τους 66.

Στο μέσον της λίστας, με επιδόσεις μεταξύ 5%-10%, βρίσκονται 32 δήμοι: Αργυρούπολης (9,9%), Αγίας Παρασκευής (9,4%), Φιλαδέλφειας - Χαλκηδόνας (9,4%), Καματερού (9,3%), Παιανίας (9%), Μεταμόρφωσης (8,2%), Σαρωνικού (8%), Αλίμου (7,9%), Ιλίου (7,9%), Πετρούπολης (7,8%), Νέας Ιωνίας (7,5), Αγίου Δημητρίου (7,5), Χαϊδαρίου (7,5), Λαυρεωτικής (7,2%), Μαραθώνος (7,2%), Αιγάλεω (6,8%), Σπάτων - Αρτέμιδας (6,7%), Πόρου (6,7%), Νέας Σμύρνης (6,7%), Μαρκόπουλου Μεσογαίας (6,5%), Μοσχάτου - Ταύρου (6%), Ηλιουπόλεως (5,9%), Ζωγράφου (5,8%), Φυλής (5,7%), Περιστερίου (5,6%), Αχαρνών (5,4%), Βύρωνα (5,3%), Κορυδαλλού (5,3%), Καλλιθέας (5,2%), Ωρωπού (5,1%), Καισαριανής (5,1%) και Δραπετσώνας (5%).

Στον «πάτο» της λίστας βρίσκονται 16 δήμοι, μεταξύ των οποίων οι δύο πολυπληθέστεροι του λεκανοπεδίου: Γαλάτσι (4,9%), Αγίας Βαρβάρας (4,8%), Μεγαρέων (4,2%), Αθηναίων (4,1%), Δάφνης (4%), Πειραιά (3,7%), Ασπροπύργου (3,6%), Νίκαιας (3,4%), Περάματος (2,5%), Σαλαμίνας (1,6%), Τροιζηνίας (1,3%), Αγκιστρίου (1,3%), Μάνδρας - Ειδυλλίας (1,1%) αλλά και Αίγινας (0%), Σπετσών (0%) και Υδρας (0%). Από τη λίστα των 66 δήμων απουσιάζει μόνο ο Δήμος Κυθήρων, στον οποίο τα στοιχεία δεν είναι επαληθευμένα. Να σημειωθεί ότι αυτά είναι τα προκαταρκτικά στοιχεία του ΕΔΣΝΑ για το 2018 και ενδέχεται μετά την επεξεργασία τους να έχουν μικρές διαφοροποιήσεις (αλλά σίγουρα όχι τέτοιες που να αλλάζουν τη γενική εικόνα).

Τα αίτια

Πού οφείλεται αυτή η χαώδης διαφορά ανάμεσα στη «χρυσή πεντάδα», που έχει σημαντικά αποτελέσματα, και τους τελευταίους 20-30 δήμους, των οποίων οι επιδόσεις είναι σχεδόν μηδενικές; «Κατά τη γνώμη μου, στην ευαισθητοποίηση των δημοτών ως προς την ανακύκλωση, η οποία βέβαια απηχεί την καμπάνια που έχει κάνει ο κάθε δήμος», εκτιμά ο πρόεδρος του ΕΔΣΝΑ, Βασίλης Κόκκαλης. «Το πρόβλημα με τον μπλε κάδο είναι ότι κάποιοι δήμοι δυσκολεύονται στην αποκομιδή, ή δεν έχουν αρκετά πυκνό δίκτυο κάδων. Πιστεύω ότι αν προχωρήσουν τα ξεχωριστά ρεύματα ανακύκλωσης και οι γωνίες ανακύκλωσης, σταδιακά θα ευαισθητοποιηθεί ο κόσμος.

Πρόθεσή μας είναι να κάνουμε ξεχωριστές εκστρατείες για την ευαισθητοποίηση του κόσμου στους δήμους που έχουν τις χαμηλότερες επιδόσεις».

Σημαντικό ρόλο, βέβαια, παίζει η «εκτροπή» από τα κοινά απορρίμματα των οργανικών αποβλήτων, μέσω του καφέ κάδου. «Ολοι οι δήμαρχοι θέλουν να ξεκινήσουν. Ωστόσο δεν μπορείς απλά να πατήσεις ένα κουμπί και το σύστημα να αρχίσει να δουλεύει», λέει ο κ. Κόκκαλης. «Μέσω της Περιφέρειας θα ξεκινήσει φέτος η τροφοδότηση των δήμων με καφέ απορριμματοφόρα και καφέ κάδους, ενώ παράλληλα προχωρά ο διαγωνισμός για τη δημιουργία στο ΕΜΑ (σ.σ. εργοστάσιο ανακύκλωσης στη Φυλή) ξεχωριστής γραμμής για το κομπόστ. Στόχος μας είναι από 3% το 2019 να πάμε στο 12% το 2020 και το 2025 να συλλέγουμε άνω του 40%. Θέλει συνεχή δουλειά, συνεχή επαφή με τον κόσμο, να καταλάβει ότι το “σύστημα” έχει κορεστεί».

Για το κρίσιμο θέμα της ενημέρωσης και της ευαισθητοποίησης των πολιτών, ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης ετοιμάζει έναν οδηγό προς τους δήμους. «Θα περιλαμβάνει τις υποχρεώσεις των δήμων και τα δικαιώματά τους σε σχέση με τα συστήματα ανακύκλωσης, ώστε να γνωρίζουν επακριβώς πώς πρέπει να χειριστούν κάθε ζήτημα», λέει ο Γιάννης Σιδέρης, διευθύνων σύμβουλος του ΕΟΑΝ. «Για εμένα το ζήτημα δεν είναι τόσο η οικονομική κατάσταση των δήμων, αλλά η οργάνωσή τους. Οι δήμοι πρέπει να ρίξουν μεγάλο βάρος στην οργάνωση της συλλογής ανακυκλώσιμων και βιοαποβλήτων και ταυτόχρονα να εργαστούν συστηματικά στο θέμα της ενημέρωσης. Παράλληλα πιστεύω ότι πρέπει να αυξηθεί το τέλος ταφής, δεν μπορεί να έχει την ίδια “τιμή” η ταφή απορριμμάτων με την κομποστοποίηση».

Τι κάνει ο πρώτος

Τα Βριλήσσια σίγουρα δεν είναι ο «τυπικός» δήμος της Αττικής. Είναι στο σύνολό του αστικός, όχι ιδιαίτερα μεγάλος σε έκταση, μια περιοχή ανώτερων εισοδημάτων, άρα και υψηλότερου μορφωτικού επιπέδου. Με δεδομένο όμως ότι και άλλοι δήμοι της Αττικής έχουν αυτά τα χαρακτηριστικά, προφανώς είναι ένας δήμος που έχει δουλέψει συστηματικά και σε πολλά μέτωπα ώστε να κατακτήσει την πρωτιά σε όλη την Αττική.

«Μέσα σε 3 χρόνια, από το 2016 έως το 2019 πετύχαμε να μη θάβεται περί το 50% των απορριμμάτων μας», εξηγεί ο δήμαρχος Ξένος Μανιατογιάννης (σ.σ. τα στοιχεία του ΕΔΣΝΑ αναφέρονται στο 2018). «Ετσι σήμερα εξοικονομούμε περί τις 300.000 ευρώ ετησίως από την ταφή στον ΧΥΤΑ και ως επιβράβευση μειώσαμε τα δημοτικά τέλη μεσοσταθμικά κατά 5% την τελευταία πενταετία».

«Κλειδί» της επιτυχίας, η λειτουργία του καφέ κάδου στο σύνολο του δήμου. «Ξεκινήσαμε το 2015 συμφωνώντας με το ΕΜΑ ότι θα δέχεται τα κομποστοποιήσιμα. Αρχίσαμε με τις λαϊκές και τα σούπερ μάρκετ και σταδιακά περάσαμε στις γειτονιές, χωρίς να σταματάμε ποτέ την ενημέρωση: στον δρόμο, στα σχολεία, σε ό,τι εκδήλωση γίνεται στον δήμο. Επανασχεδιάσαμε τις υπηρεσίες καθαριότητας για να είμαστε συνεπείς στα δρομολόγια. Ο καφέ κάδος δεν πρέπει να γεμίζει περισσότερο από τη μέση και να μη μένει περισσότερο από δύο ημέρες γιατί μυρίζει και στάζει».

Παράλληλα ο δήμος εργάστηκε για τη χωριστή διαλογή όσο το δυνατόν περισσότερων υλικών. «Βάλαμε κάδους για χαρτί στα σχολεία, βραβεύοντας κάθε χρόνο αυτό με τις μεγαλύτερες ποσότητες. Κάνουμε χωριστή διαλογή των κλαδεμάτων, αλλά και των μπάζων. Συνεργαζόμαστε με συστήματα συλλογής ρούχων και τηγανέλαιων.

Δημιουργήσαμε μια ηλεκτρονική πλατφόρμα (Follow Green) που δίνει εκπτώσεις σε τοπικά καταστήματα, τοποθετήσαμε κομποστοποιητές στα τρία μεγαλύτερα πάρκα και παρείχαμε ακόμα 200 οικιακούς σε πολίτες. Στόχος μας είναι έως το 2025 να έχουμε ελαχιστοποιήσει το περιεχόμενο του πράσινου κάδου και νομίζω ότι μπορούμε να το πετύχουμε».

https://www.kathimerini.gr/1066030/article/epikairothta/perivallon/anakyklwsh-dyo-taxythtwn-stoys-dhmoys-ths-attikhs?fbclid=IwAR0AsXauz52RDlKk2d03Wug6QBHpdACEjUsL01XU2P9a__rmLQNB_Yb9STQ

Στιγμιότυπα απ' την εκδήλωση 

για την κοπή πίττας από τον Σύλλογο Αγίου Νικολάου

                             

Το ΔΣ και τα μέλη του Συλλόγου, κάτοικοι του οικισμού Αγίου Νικολάου, είχαν την ευκαιρία να εκθέσουν τα προβλήματα αιχμής που απασχολούν την περιοχή τους στον Δήμαρχο Σπάτων Αρτέμιδος κο Δημήτρη Μάρκου, σε δημοτικούς συμβούλους και στους επικεφαλής των  παρατάξεων  "ΑΝ.Α.Σ.Σ.Α."  κα Άννα Ραφτοπούλου και  "ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ"  κο Φίλιππο Αργυρό, που ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση του Συλλόγου.

       Ευχόμαστε Καλή και Δημιουργική Χρονιά το 2020!

Μετανάστευση: Η ανθρώπινη διάσταση

Μια έρευνα για τη συγκριτική ανάλυση της ένταξης μεταναστών και προσφύγων στην Ελλάδα

Βασίλης Λεοντίτσης*

Το μεταναστευτικό ζήτημα είναι ένα καίριο ζήτημα του καιρού μας, το οποίο απασχολεί έντονα την ελληνική κοινή γνώμη. Μια νέα μελέτη ευελπιστεί να συνεισφέρει στον δημόσιο διάλογο βασιζόμενη στα αποτελέσματα εκτενούς και εμπεριστατωμένης έρευνας.

Η μελέτη αυτή εκπονήθηκε για λογαριασμό του μη κερδοσκοπικού οργανισμού ΔιαΝΕΟσις από μια ομάδα μελετητών αποτελούμενη από τον υπογράφοντα, τη δρα Βασιλική Τσαγκρώνη (επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Leiden), τον δρα Ρωμανό Γεροδήμο (αναπληρωτή καθηγητή στο Πανεπιστήμιo του Βurnemouth), τον δρα Γεώργιο Καρυώτη (επίκουρο καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης), τον δρα Δημήτρη Σκλεπάρη (λέκτορα στο Πανεπιστήμιο του Newcastle) και τους Γιώργο Βοσινάκη και Διονυσία Δημοπούλου (Iasquare).

Στο πλαίσιο της έρευνας αυτής η εταιρεία δημοσκοπήσεων ΚΑΠΑ Research ανέλαβε την πραγματοποίηση 800 συνεντεύξεων με παλαιούς και νέους μετανάστες και πρόσφυγες στη χώρα μας. Οι συνεντεύξεις με παλαιούς μετανάστες επικεντρώθηκαν στην αλβανική και γεωργιανή κοινότητα, ενώ το δείγμα νεότερων μεταναστών και προσφύγων προήλθε από Αφγανούς και Σύρους.

Είναι η πρώτη φορά που μια τέτοια μελέτη έχει επιχειρηθεί στην Ελλάδα. Η σημασία της έγκειται σε δύο σημαντικά χαρακτηριστικά. Πρώτα απ’ όλα γίνεται προσπάθεια να πραγματοποιηθεί μια πιο ολοκληρωμένη συζήτηση σχετικά με το ζήτημα της μετανάστευσης, το οποίο απασχολεί έντονα εδώ και αρκετό καιρό την ελληνική κοινωνία. Η επικέντρωση της συζήτησης στην περαιτέρω αστυνόμευση των συνόρων και την υιοθέτηση ακόμα πιο περιοριστικών μέτρων ενάντια στη μετανάστευση και την προσφυγιά είναι προβληματική.

Ανεξάρτητα από τις πολιτικές πεποιθήσεις του καθενός από εμάς, ροές θα συνεχίσουν να υπάρχουν όσο υπάρχουν πόλεμοι, οικονομική ανισότητα και φυσικές καταστροφές. Συνεπώς είναι σημαντικό να γίνει μια σοβαρή συζήτηση για το πώς θα μπορέσει η ελληνική κοινωνία να ενσωματώσει αυτούς τους ανθρώπους στο πλαίσιο του αμοιβαίου σεβασμού, αλλά και της ισχυροποίησης των οικονομικών και κοινωνικών δομών της. Για να γίνει όμως κάτι τέτοιο, είναι εξαιρετικά σημαντικό να ακούσουμε και τη δική τους φωνή και να κατανοήσουμε τις δικές τους εμπειρίες και προτάσεις.

Η μελέτη αποτελείται από τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος γίνεται μια έρευνα τεκμηρίωσης, στην οποία καταγράφονται και αναλύονται βέλτιστες πρακτικές και πολιτικές ένταξης άλλων χωρών. Παράλληλα περιγράφονται τόσο οι μεταναστευτικές ροές στην Ελλάδα όσο και οι ελληνικές ενταξιακές πολιτικές. Το δεύτερο μέρος αποτελεί η έρευνα πεδίου και η καταγραφή των χαρακτηριστικών, των βιωμάτων, των προβλημάτων και των αναζητήσεων των ίδιων των μεταναστών και προσφύγων, όπως αποτυπώνονται μέσα από τις συνεντεύξεις που κάναμε με αυτούς. Τέλος, στο τρίτο μέρος παρουσιάζονται μια σειρά προτάσεων πολιτικής για την καλύτερη αντιμετώπιση των ζητημάτων ένταξης.

Τα αποτελέσματα της έρευνας πεδίου προσφέρουν πλούσια στοιχεία, τα οποία σκιαγραφούν γλαφυρά την εικόνα των μεταναστών στη χώρα μας. Πρώτα από όλα υπάρχει σαφής διαφοροποίηση μεταξύ παλαιών και νεότερων μεταναστών, όσον αφορά τους λόγους της μετανάστευσης απο τις χώρες προέλευσής τους. Αλβανοί και Γεωργιανοί ήρθαν στη χώρα μας κατά κύριο λόγο ως οικονομικοί μετανάστες αναζητώντας καλύτερες οικονομικές συνθήκες, ενώ Σύροι και Αφγανοί ήρθαν για να γλυτώσουν από τη βία που μαστίζει τις χώρες τους.

Οι παλαιοί μετανάστες έχουν καταφέρει να ενταχθούν σε μεγάλο βαθμό στην ελληνική κοινωνία βασιζόμενοι κυρίως στις δικές τους προσπάθειες, καθώς η Ελληνική Πολιτεία ήταν κατά κανόνα απούσα τις δεκαετίες του 1990 και του 2000. Ετσι ένα μεγάλο ποσοστό αυτών κατέχει εργασία (77%), σε αντίθεση με τους Αφγανούς και τους Σύρους οι οποίοι έχουν εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά απασχόλησης (9% του δείγματος). Η συντριπτική πλειοψηφία των παλαιών μεταναστών θέλουν να παραμείνουν στη χώρα μας (3 στους 4). Τα ποσοστά αυτά είναι πολύ χαμηλότερα ανάμεσα στους νέους μετανάστες (1 στους 4).

Ετσι εμφανίζεται το παράδοξο να θέλουν οι περισσότεροι από αυτούς να μετοικήσουν σε άλλες χώρες της Ευρώπης, αλλά να μην μπορούν λόγω των περιοριστικών πολιτικών της Ε.Ε. Παλαιοί και νέοι μετανάστες αισθάνονται γενικά ασφαλείς στη χώρα μας, παρά τις εμπειρίες εμφανών διακρίσεων που αρκετοί από αυτούς έχουν υποστεί. Τέλος, εμφανίζουν αισθήματα ευγνωμοσύνης, αγάπης και αλληλεγγύης απέναντι στους Ελληνες πολίτες.

Η έρευνά μας καταλήγει με μια σειρά συγκεκριμένων μέτρων που θα μπορούσαν να παρθούν άμεσα, ώστε να βελτιωθεί το επίπεδο ζωής των μεταναστών, να αυξηθεί η συνοχή της ελληνικής κοινωνίας και να βελτιωθεί η θετική συνεισφορά των μεταναστών και προσφύγων σε αυτήν. Συνοπτικά, μεταξύ άλλων, προτείνουμε τα ακόλουθα: την πλήρη και ουσιαστική ενεργοποίηση των Συμβουλίων Ενταξης Μεταναστών, ενός θεσμού που θεωρητικά δίνει φωνή στους μετανάστες και λειτουργεί συμβουλευτικά στην άσκηση μεταναστευτικής πολιτικής, ο οποίος όμως υπολειτουργεί στην πράξη.

Προτείνουμε ακόμα διασπορά των μεταναστών και προσφύγων ανά την Ελλάδα, κάτι που ήδη πραγματοποιείται σε χώρες όπως η Γερμανία, ώστε να μειωθεί η πληθυσμιακή πίεση σε συγκεκριμένες περιοχές της χώρας και να αποφευχθούν φαινόμενα γκετοποίησής τους. Σημαντική επίσης είναι και η επίλυση ζητημάτων εύρεσης εργασίας, καθώς η εργασία αποτελεί ένα από τα βασικά, αν όχι το σημαντικότερο, εργαλείο ένταξης. Στο πλαίσιο αυτό θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να γενικευτούν πρωτοβουλίες για την αναγνώριση διπλωμάτων μέσω συνεντεύξεων και άλλων ευέλικτων διαδικασιών.

Τελικά αυτό που μου μένει από μια τέτοια μελέτη είναι η αίσθηση πως τα μέτρα ενσωμάτωσης μεταναστών στη χώρα μας πρέπει να γίνουν πολυδιάστατα. Επίσης πρέπει να αυξηθεί ο βαθμός συνέχειας των αντίστοιχων δράσεων, κάτι που μπορεί να γίνει εφικτό με την υιοθέτηση στην πράξη μιας πιο ουσιαστικής στρατηγικής ένταξης. Απαιτείται μεγαλύτερη διαφάνεια στη διαχείριση των κονδυλίων, σωστός σχεδιασμός και συνεπής απολογισμός των σχεδίων δράσης. Ομως, πάνω από όλα, απαιτείται η συνειδητοποίηση ότι οι μετανάστες και οι πρόσφυγες στον ελληνικό χώρο δεν αποτελούν μια ομοιόμορφη κατηγορία.

Η έρευνα αποτύπωσε σημαντικές διαφοροποιήσεις. Συνεπώς, για να στεφθούν με επιτυχία, οι πολιτικές ένταξης οφείλουν να γίνουν πιο στοχευμένες και ευέλικτες. Είναι στο χέρι μας να μετατρέψουμε ένα πρόβλημα του σήμερα σε μια ευκαιρία οικονομικής και κοινωνικής ανάτασης της χώρας στο εγγύς μέλλον.

* επίκουρος καθηγητής Σπουδών Παγκοσμιοποίησης, Πανεπιστήμιο του Brighton

Από δημοσίευμα της ΕΦΣΥΝ

📌 Ολόκληρη η μελέτη είναι προσβάσιμη μέσω του σάιτ της ΔιαΝΕΟσις 

https://www.dianeosis.org/2020/01/ti-pistevoun-oi-metanastes/

Η  ΑΓΟΡΑΙΑ  ΠΑΙΔΕΙΑ

153 υπερψήφισαν το άρθρο για τα ιδιωτικά "κολλέγια".

Επιστρατεύοντας το ψέμα της ευρωπαϊκής οδηγίας.

Στην Ελλάδα του "ΕΙΣΑΙ  Ο, ΤΙ  ΔΗΛΩΣΕΙΣ"

Ντροπή και πλήγμα για την τριτοβάθμια εκπαίδευση (που ούτως ή άλλως είναι χρυσοπληρωμένη από τους πολίτες, με την αδρή συμβολή τους στην οικονομία της περιφέρειας).

Και για τους πτυχιούχους μας που βγαίνουν στην αγορά εργασίας διαγκωνιζόμενοι με ΑΓΟΡΑΙΟΥΣ τίτλους "πτυχίων".

Το κρίμα στο λαιμό τους !

Αντίθετοι δήλωσαν ήδη μια σειρά Σχολών,

η Σύγκλητος του Αριστοτέλειου Θεσσαλονίκης,

το Μετσόβειο,

το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας,

η Πρυτανεία της Γεωπονικής Σχολής Αθηνών

Αλλά και από χρόνια,

οι περισσότερες Ανώτατες Σχολές και Τμήματα

(ΕΔΩ http://glotta.ntua.gr/posdep/Sxoles/index.htm)

Η ανακοίνωση της Πρυτανείας του Γεωπονικού :

Το Πρυτανικό Συμβούλιο του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών (συνεδρία 38/23.01.2020) σε συνέχεια προηγούμενης απόφασης του Π.Σ. έπειτα από διαβούλευση με τους Κοσμήτορες και Προέδρους του Πανεπιστημίου (12.12.2019)  σχετικά με το σχέδιο νόμου του ΥΠΕΘ «Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης, Ειδικοί Λογαριασμοί Κονδυλίων Έρευνας Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, Ερευνητικών και Τεχνολογικών Φορέων και άλλες διατάξεις»  καλεί την ηγεσία του Υπουργείου να αποσύρει το άρθρο 50, το οποίο ουσιαστικά εξισώνει τα πτυχία των αποφοίτων των κολλεγίων με εκείνα των αποφοίτων των Δημόσιων Πανεπιστημίων της χώρας μας, χωρίς καν να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση.

Τα κολέγια, τα οποία ουσιαστικά αποτελούν μετεξέλιξη των ΙΕΚ, παρέχουν τίτλους σπουδών ανεξέλεγκτης ποιότητας, αφού και η λειτουργία τους δεν διέπεται από κανένα θεσμικό πλαίσιο. Η ποιότητα των σπουδών που προσφέρουν δεν αξιολογείται ούτε φυσικά πιστοποιείται, πολλώ δε μάλλον το εκπαιδευτικό προσωπικό τους, που στη συντριπτική πλειονότητα του δεν πληροί στο ελάχιστο τις προϋποθέσεις των Δημοσίων Πανεπιστήμιων. Οι απόφοιτοι τους  δεν έχουν τα απαραίτητα προσόντα, ούτε φυσικά τα εχέγγυα να αναλάβουν την ευθύνη της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης των μαθητών, η κατάργηση δε της παιδαγωγικής επάρκειας θέτει σε σοβαρό κίνδυνο τα αξιοκρατικά κριτήρια επιλογής. 

Η επαγγελματική εξίσωση των αποφοίτων των κολεγίων με τους αποφοίτους της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης υποβαθμίζει περαιτέρω τη δημόσια εκπαίδευση και οξύνει το πρόβλημα της ανεργίας των αποφοίτων των ΑΕΙ.

Επιπλέον, το Πρυτανικό Συμβούλιο ζητά να εξαιρεθούν από την περικοπή της χρηματοδότησης (άρθρο 16)  η μισθοδοσία όλων των κατηγοριών του προσωπικού καθώς και οι δαπάνες για τη φοιτητική μέριμνα.

Ο Πρύτανης

Καθηγητής Σπυρίδων Κίντζιος

ΚΟΠΗ ΠΙΤΑΣ 2/2/2020

Κλιματική κρίση:

Τέσσερις προσεγγίσεις

αλλά δύο πολιτικές

του Κώστα Νικολάου

Στον διεθνή διάλογο, αλλά και στον εθνικό, υπάρχουν τέσσερις προσεγγίσεις γύρω από το ζήτημα της κλιματικής κρίσης:

• Η πρώτη προσέγγιση είναι ότι δεν υπάρχει κλιματική κρίση (υποστηρίζεται εδώ και πολλά χρόνια).
• Η δεύτερη είναι ότι υπάρχει μεν, αλλά φταίει ο ήλιος και όχι η κυρίαρχη ενεργειακή και εξορυκτική πολιτική.
• Η τρίτη είναι ότι υπάρχει μεν, αλλά φταίει κυρίως η κτηνοτροφία και όχι τόσο η κυρίαρχη ενεργειακή και εξορυκτική πολιτική.
• Η τέταρτη είναι ότι υπάρχει, και είναι κυρίως υπεύθυνη η κυρίαρχη ενεργειακή και εξορυκτική πολιτική, που επιδρά με απίστευτα απρόβλεπτες επιπτώσεις.

Οι προσεγγίσεις αυτές μπορεί να είναι τέσσερις, αλλά οι πολιτικές είναι δύο. Οι τρεις πρώτες, είτε δέχονται ότι υπάρχει κλιματική κρίση είτε όχι, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο καταλήγουν ότι δεν φταίνε οι εκπομπές από τα καύσιμα, δεν φταίει η κυρίαρχη ενεργειακή και η εξορυκτική πολιτική του συστήματος. Αυτή είναι η μια πολιτική, που προκύπτει από τις τρείς αυτές προσεγγίσεις. Η άλλη πολιτική προκύπτει από την τέταρτη προσέγγιση.

Το φαινόμενο θερμοκηπίου είναι φυσικό και εμείς το πειράζουμε.

Όλη η υπόθεση της κλιματικής κρίσης στηρίζεται στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Ο ήλιος εκπέμπει ακτινοβολία (και ενέργεια) προς το σύστημα γη-ατμόσφαιρα σε όλο το φάσμα του φωτός (ορατό κλπ).
Ένα μέρος ανακλάται και ένα μέρος απορροφάται από την ατμόσφαιρα και ένα μέρος φθάνει στη γη. Η γη με τη σειρά της επανεκπέμπει ακτινοβολία προς το σύμπαν, αλλά στο υπέρυθρο τμήμα του φάσματος. Στην ατμόσφαιρα όμως υπάρχουν αέρια, που ονομάζονται αέρια θερμοκηπίου και που έχουν την ιδιότητα να απορροφούν σε αυτό το τμήμα του φάσματος (στο υπέρυθρο δηλαδή). Χάρη σε αυτήν την δραστηριότητα είναι σταθερή η θερμοκρασία στη γη.

Μεταξύ των αερίων θερμοκηπίου, το διοξείδιο του άνθρακα (CO2) είναι το σημαντικότερο αέριο (με ποσοστό συμβολής άνω του 50%), μικρότερη συμβολή έχουν το μεθάνιο (CH4), οι χλωροφθοράνθρακες κλπ (CFCs-HFCs-PFCs-SF6), το υποξείδιο του αζώτου (N2O) και ακόμα μικρότερη συμβολή τα οξείδια του αζώτου (NOx), οι πτητικές οργανικές ενώσεις (VOC) και το όζον (O3).

Το φαινόμενο αυτό λοιπόν, δεν είναι προϊόν ρύπανσης. Είναι φυσικό φαινόμενο. Χάρη σε αυτό είναι σταθερή η θερμοκρασία της γης. Αν αυτό δεν υπήρχε και έφευγε στο σύμπαν όλη η εκπεμπόμενη από τη γη ακτινοβολία, ο πλανήτης θα ήταν παγωμένος.

Που είναι το πρόβλημα λοιπόν;

Το πρόβλημα είναι ότι με κάποιες ανθρώπινες δραστηριότητες και ειδικότερα με τις κάθε είδους καύσεις, εκπέμπουμε CO2 και άλλα αέρια, αυξάνοντας πάνω από το φυσιολογικό την συγκέντρωσή τους στην ατμόσφαιρα, επεμβαίνοντας και διαταράσσοντας την προϋπάρχουσα ισορροπία του φαινομένου θερμοκηπίου, με αποτέλεσμα την δημιουργία κλιματικής κρίσης.

Ένα δις δολάρια κάθε χρόνο για να πεισθούμε ότι δεν υπάρχει κλιματική αλλαγή

Μια απίστευτα λεπτομερής έρευνα που διηύθυνε ο κοινωνιολόγος Robert Brulle του Drexel University (Philadelphia, USA) μπήκε βαθιά στη χρηματοοικονομική δομή των αρνητών της κλιματικής αλλαγής, για να ανακαλύψει ποιος κρατάει τα νήματα των πορτοφολιών. Ανακάλυψε ότι υπάρχει ένα πολύ καλά χρηματοδοτούμενο και καλά ενορχηστρωμένο αντι-κίνημα, κίνημα άρνησης της κλιματικής αλλαγής, που χρηματοδοτείται από ισχυρούς ανθρώπους με πολύ βαθιές τσέπες.

Συγκεκριμένα, 91 think tanks, οργανώσεις και εταιρείες απαρτίζουν την αμερικανική βιομηχανία άρνησης της κλιματικής αλλαγής, ξοδεύοντας 1 δις δολάρια ετησίως για να ασκούν πιέσεις ή να επηρεάζουν την κοινή γνώμη. Κάπως έτσι οι μεγάλες εταιρείες μετατρέπουν την οικονομική τους δύναμη σε πολιτική και πολιτιστική εξουσία. Προσλαμβάνουν ανθρώπους για να γράψουν βιβλία ή/και να εμφανίζονται στην τηλεόραση υποστηρίζοντας ότι η αλλαγή του κλίματος δεν είναι πραγματική.

Φταίει η ηλιακή δραστηριότητα;

Σχετικά με την προσέγγιση ότι η κλιματική αλλαγή δεν σχετίζεται με τις εκπομπές CO2 και των άλλων αερίων αλλά ότι αυτή οφείλεται στην ηλιακή δραστηριότητα:

Η ποσότητα της ηλιακής ενέργειας που έλαβε η Γη τα τελευταία 140 χρόνια ακολούθησε τον φυσικό 11χρονο κύκλο των μικρών ηλιακών αυξομειώσεων, χωρίς καθαρή αύξηση από τη δεκαετία του 1950 και μετά. Την ίδια περίοδο, η παγκόσμια θερμοκρασία έχει αυξηθεί σημαντικά. Οι δύο καμπύλες, της μεταβολής της θερμοκρασίας της γης και της ηλιακής δραστηριότητας, αποκλίνουν. Είναι επομένως εξαιρετικά απίθανο ο ήλιος να έχει προκαλέσει την παρατηρούμενη τάση αύξησης της θερμοκρασίας σε όλο τον κόσμο κατά τον τελευταίο μισό αιώνα.

Ποτέ στην ιστορία του πλανήτη δεν υπήρξε τέτοια υψηλή συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η συγκέντρωση του CO2 αυξάνεται δραματικά φθάνοντας τα 410 ppm. Πηγαίνοντας ακόμα πιο πίσω στον χρόνο, 800.000 χρόνια πριν, παρατηρούμε ότι οι δύο καμπύλες, συγκέντρωσης CO2 στην ατμόσφαιρα και θερμοκρασίας του πλανήτη, ακολουθούν παράλληλη μεταβολή. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να υπογραμμισθεί ότι τέτοια υψηλή συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα δεν έχει ξαναεμφανισθεί στην ιστορία του πλανήτη. Ποτέ στο παρελθόν δεν πέρασε τα 300 ppm περίπου.

Μήπως φταίνε οι αγελάδες, τα γουρούνια και τα κοτόπουλα;

“Κτηνοτροφία και κλιματική αλλαγή: Τι γίνεται αν οι βασικοί παράγοντες στην κλιματική αλλαγή είναι … οι αγελάδες, τα γουρούνια και τα κοτόπουλα;” είναι ο τίτλος άρθρου, όπου οι συγγραφείς επεξεργάζονται δευτερογενή δεδομένα (όχι πρωτογενή) των εκπομπών των αερίων θερμοκηπίου και καταλήγουν ισχυριζόμενοι ότι η κτηνοτροφία είναι υπεύθυνη για πάνω από το 51% των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου.

Οι συγγραφείς του άρθρου είναι ο Robert Goodland, τεχνικός διευθυντής του τομέα εξορυκτικών βιομηχανιών του χαρτοφυλακίου πετρελαίου, φυσικού αερίου και ορυχείων της Παγκόσμιας Τράπεζας και ο Jeff Anhang, ειδικός στο Διεθνές Χρηματοδοτικό Ίδρυμα (IFC) του Ομίλου της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Το άρθρο αυτό αποτελεί την βάση της προσέγγισης, που διοχετεύθηκε διεθνώς σε διάφορους φορείς καθώς και κινήματα, με στόχο να διαδοθεί ότι η κτηνοτροφία κατέχει την κύρια ευθύνη για την κλιματική αλλαγή και όχι οι διαφόρων ειδών καύσεις, που οφείλονται στην κυρίαρχη ενεργειακή και εξορυκτική πολιτική.

Ουσιαστικά, η προσέγγιση αυτή διαστρεβλώνει το θεμελιώδες διάγραμμα πίτας, που προέκυψε από πρωτογενή δεδομένα, προερχόμενα από την πολυετή εργασία δεκάδων χιλιάδων επιστημόνων από όλες τις χώρες του πλανήτη, στο οποίο απεικονίζονται οι τομείς της οικονομίας και σε ποια ποσοστά είναι υπεύθυνοι για τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου σε παγκόσμια κλίμακα και άρα για την κλιματική αλλαγή. Στο διάγραμμα αυτό, φυσικά η κτηνοτροφία, γεωργία, δασοκομία και άλλες χρήσεις γης κατέχουν ένα σοβαρό ποσοστό ευθύνης, το 24%, αλλά η παραγωγή ηλεκτρισμού και θέρμανσης κατέχει 25%, η βιομηχανία 21%, οι μεταφορές 14%, η υπόλοιπη ενέργεια 10% και τα κτίρια 6%.

Είναι άλλο να πει κανείς ότι η κτηνοτροφία είναι ο κύριος υπεύθυνος (και άρα μπορούμε να συνεχίσουμε με πετρέλαιο, λιγνίτη, εξορύξεις κλπ, αφού είναι μηδαμινή η ευθύνη τους) και άλλο ότι είναι ένας από τους υπεύθυνους (κατά το ¼ περίπου). Είναι διαφορετικές οι πολιτικές που προκύπτουν.

Ποιες χώρες ευθύνονται για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα;

Έχει μεγάλη σημασία πως κανείς επεξεργάζεται τα στατιστικά δεδομένα και άρα, τι είδους συμπεράσματα εξάγει και φυσικά, ποια πολιτική θα ακολουθήσει.

Αν κανείς δει τον παγκόσμιο χάρτη με την γεωγραφική κατανομή της παγκόσμιας κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων σε ποσοστά επί του συνόλου, και σταματήσει την ανάλυση σε αυτόν, θα κατέληγε στο συμπέρασμα ότι λίγο-πολύ όλοι φταίνε.

Αν όμως προχωρήσει την ανάλυση και αναρωτηθεί πόσους τόνους CO2 εκπέμπει η κάθε χώρα σε απόλυτες τιμές, τότε ο χάρτης αλλάζει και η κύρια ευθύνη βαραίνει χώρες που μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού.

Κι αν τέλος, προχωρήσει ακόμα περισσότερο την ανάλυση και αναρωτηθεί ποια είναι η γεωγραφική κατανομή των κατά κεφαλή εκπομπών (διότι δεν έχει σημασία μόνον πόσο εκπέμπει μια χώρα, αλλά και πόσους κατοίκους έχει) τότε προκύπτει ένας διαφορετικός χάρτης, όπου πχ η Λατινική Αμερική και η Αφρική δεν έχουν καμιά ουσιαστική συμβολή, ενώ η κύρια ευθύνη βρίσκεται στις ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία, Ρωσία κλπ.

Οι ενεργειακοί πόροι δεν είναι τουρίστες για να τους πηγαίνουμε κρουαζιέρες σε όλο τον πλανήτη

Ένα μεγάλο θέμα της ενεργειακής και εξορυκτικής πολιτικής είναι το που αντλούνται οι ενεργειακοί πόροι και που μεταφέρονται. Ο χάρτης με τις παγκόσμιες μεταφορές πετρελαίου είναι τρομακτικός. 

Οι συνολικές επιπτώσεις στην κλιματική κρίση αφορούν τόσο την εξόρυξη των ενεργειακών πόρων και την κατανάλωσή τους, όσο και τις μεταφορές τους, που επιπλέον είναι υπεύθυνες για περιβαλλοντική ρύπανση και για επεισόδια ρύπανσης θαλασσών και ακτών ένεκα ατυχημάτων.

Οι ενεργειακοί πόροι δεν είναι τουρίστες για να τους πηγαίνουμε κρουαζιέρες σε όλο τον πλανήτη.

Γι’ αυτό και είναι θεμελιώδες η ενέργεια να είναι τοπικοποιημένη: εκεί που παράγεται εκεί να καταναλώνεται όσο αυτό είναι εφικτό. Κι αυτό μπορεί να είναι εφικτό μόνον με την μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και με τις εναλλακτικές και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στο βαθμό που αντιμετωπίζεται το ζήτημα όχι μόνον ποιοι ελέγχουν την κατανάλωση ενέργειας, αλλά και ποιοι κατέχουν και ελέγχουν την παραγωγή και διανομή της, τοπικά και παγκόσμια.

Είναι σε αυτό το πλαίσιο, που το αίτημα “αλλαγή του συστήματος και όχι αλλαγή κλιματική” γίνεται κάθε μέρα όλο και πιο επιτακτικό.

* Το κείμενο αυτό αποτέλεσε την βάση της εισαγωγικής εισήγησης στην εκδήλωση-συζήτηση με θέμα «Κλιματική κρίση, ενεργειακή πολιτική και εξορύξεις», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 9ου GreenWave Festival, 12.9.2019, Θεσσαλονίκη